Kategorik Değişken Nedir?
İngilizce: Categorical Variable
Yayın: · Son güncelleme:
Kategorik Değişken Nedir? Kısaca
Kategorik değişken, değerleri sayısal bir ölçüm yerine belirli gruplardan ya da sınıflardan oluşan değişkendir. Cinsiyet, şehir, renk ya da eğitim düzeyi gibi örnekleri vardır; nominal (sırasız) ve sıralı (ordinal) olmak üzere iki ana türe ayrılır.
İçindekiler
Kategorik değişken, bir gözlemin hangi gruba ait olduğunu söyleyen değişkendir. "Ne kadar?" sorusuna değil, "Hangisi?" sorusuna cevap verir. Örneğin bir müşterinin yaşadığı şehir, tercih ettiği ödeme yöntemi ya da üyelik türü kategoriktir.
Kategorik değişken nedir?
Değişkenler istatistikte kabaca iki gruba ayrılır: sayısal ölçüm içerenler ve grup bildirenler. Kategorik değişkenler ikinci gruptadır. Sayıyla gösterilseler bile (ör. plaka kodları) bu sayılar üzerinde toplama, ortalama alma gibi aritmetik işlemler anlam taşımaz.
Türleri nelerdir?
| Tür | Özellik | Örnek |
|---|---|---|
| Nominal | Kategoriler arasında doğal sıra yoktur | Kan grubu, şehir, renk |
| Sıralı (ordinal) | Kategoriler arasında anlamlı bir sıra vardır | Eğitim düzeyi, memnuniyet ("az – orta – çok") |
| İkili (binary) | Yalnızca iki kategori vardır | Evet / hayır, abone / değil |
Sıralı değişkenlerde sıra bellidir ama kategoriler arasındaki "mesafe" eşit kabul edilemez.
Analizde ve makine öğrenmesinde nasıl ele alınır?
- Özetleme: Ortalama yerine frekans ve yüzde tabloları, en sık değer (mod) kullanılır.
- Görselleştirme: Çubuk grafikler ve pasta grafikleri tercih edilir.
- İlişki testleri: İki kategorik değişken arasındaki ilişki için ki-kare testi yaygın kullanılır.
- Kodlama: Modellerin çoğu sayısal girdi beklediği için kategoriler etiket kodlama, tek-sıcak kodlama ya da gömme gibi yöntemlerle sayıya çevrilir.
Nelere dikkat etmeli?
Çok sayıda farklı değeri olan kategorik değişkenler (ör. binlerce ürün kodu) tek-sıcak kodlamada sütun sayısını aşırı artırabilir. Seyrek görülen kategorileri "diğer" altında toplamak ya da gömme yöntemleri kullanmak bu sorunu hafifletir. Yazım farklılıkları ("İstanbul" ve "istanbul") ayrı kategoriler gibi görünebileceği için önce veri temizliği yapılmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Kategorik değişken ile sürekli değişken arasındaki fark nedir?
Kategorik değişken gözlemin hangi gruba ait olduğunu belirtir ve aritmetik işlemlere uygun değildir. Sürekli değişken ise belirli bir aralıkta herhangi bir değeri alabilen ölçümlerdir; boy, ağırlık ve sıcaklık gibi.
Sayıyla gösterilen bir değişken kategorik olabilir mi?
Evet. Posta kodu, plaka kodu ya da müşteri segment numarası sayısal görünse de grup bildirdiği için kategoriktir. Bu tür değerlerin ortalamasını almak anlamlı bir sonuç vermez.