Açık Veri Nedir?
İngilizce: Open Data
Yayın: · Son güncelleme:
Açık Veri Nedir? Kısaca
Açık veri, herkesin ücretsiz olarak erişebildiği, kullanabildiği, değiştirebildiği ve yeniden paylaşabildiği veridir. En fazla, kaynağın belirtilmesi ve aynı koşullarla paylaşılması gibi basit şartlar içeren açık lisanslarla sunulur.
Açık veri, kamu kurumlarının, araştırmacıların ya da kuruluşların ürettiği verilerin herkesin yararlanabileceği biçimde serbestçe paylaşılmasıdır. Şeffaflık, araştırma ve yeni hizmetlerin geliştirilmesi için önemli bir kaynaktır.
Açık veri nedir?
Bir verinin gerçekten "açık" sayılması için genellikle şu koşullar aranır:
- Erişilebilirlik: Veri, makul bir maliyetle, tercihen ücretsiz ve internetten indirilebilir olmalıdır.
- Makinece okunabilirlik: Taranmış PDF yerine CSV, JSON gibi işlenebilir biçimlerde sunulmalıdır.
- Açık lisans: Kullanım, değiştirme ve yeniden paylaşım hakkı açıkça tanınmalıdır.
- Ayrımcılık yapmama: Belirli kişi ya da amaçlar için kullanım yasaklanmamalıdır.
Bir web sayfasında herkese görünür olan her veri açık veri değildir; lisansı açık değilse yeniden kullanım hakkı belirsiz kalır.
Kullanım alanları
- Şeffaflık: Kamu bütçe ve harcama verileri vatandaşların denetimini kolaylaştırır.
- Hizmet geliştirme: Ulaşım, hava durumu ve harita verileri üzerine uygulamalar geliştirilebilir.
- Araştırma: Bilimsel veri setlerinin paylaşılması sonuçların tekrarlanabilmesini sağlar.
- Yapay zekâ: Pek çok model, açık lisanslı veri seti koleksiyonlarıyla eğitilir ve değerlendirilir.
Varsayımsal bir örnek: Bir belediye otobüs saatlerini açık veri olarak yayımlarsa, bağımsız geliştiriciler bu veriyle durak bazında bekleme süresi gösteren uygulamalar yapabilir.
Nelere dikkat etmeli?
Açık veri, kişisel verilerin korunmasıyla dengelenmelidir. Bireylere ait veriler paylaşılmadan önce veri anonimleştirme uygulanmalı ve farklı veri setlerinin birleştirilmesiyle kişilerin yeniden tanımlanabilme riski değerlendirilmelidir. Kullanıcı olarak da lisans koşullarını okumak, kaynağı belirtmek ve verinin güncelliğini kontrol etmek gerekir. Türkiye'de kişisel verilerle ilgili güncel yükümlülükleri resmî kaynaklardan kontrol etmek en doğrusudur.
Sıkça Sorulan Sorular
Açık veri tamamen ücretsiz mi?
Genellikle ücretsiz sunulur; ancak açık verinin asıl tanımlayıcı özelliği, kullanım ve yeniden paylaşım hakkının açık bir lisansla tanınmasıdır. Kaynağın belirtilmesi gibi basit koşullar bulunabilir.
Açık veri ile kişisel veri birlikte olabilir mi?
Kimliği belirli ya da belirlenebilir kişilere ait veriler doğrudan açık veri olarak paylaşılmamalıdır. Bu tür veriler ancak anonimleştirildikten ve yeniden tanımlama riski değerlendirildikten sonra paylaşılabilir.