Maliyet Enflasyonu Nedir?
İngilizce: Cost-Push Inflation
Yayın: · Son güncelleme:
Maliyet Enflasyonu Nedir? Kısaca
Maliyet enflasyonu (maliyet itişli enflasyon), üretim maliyetlerindeki artışın, yani enerji, hammadde, ithal girdi, döviz kuru veya işçilik giderlerinin yükselmesinin firmalar tarafından satış fiyatlarına yansıtılmasıyla oluşan genel fiyat artışıdır.
Maliyet enflasyonu, fiyat artışlarının arz tarafından geldiği enflasyon türüdür. Talepte belirgin bir artış olmasa bile, üretmek pahalandığında firmalar fiyatlarını yükseltir.
Maliyet enflasyonu nedir?
Bir ürünün fiyatı, onu üretmek için kullanılan girdilerin maliyetine sıkı sıkıya bağlıdır. Girdi maliyetleri yaygın biçimde arttığında, firmaların çoğu ya kâr marjından fedakârlık eder ya da artışı fiyata yansıtır. Yansıtma yaygınlaştığında genel fiyat düzeyi yükselir.
Nedenleri
- Enerji ve emtia fiyatları: Petrol, doğalgaz, metal ve tarım hammaddelerindeki artış
- Döviz kuru: Ulusal paranın değer kaybı ithal girdileri pahalandırır; bu etki kur geçişi olarak adlandırılır.
- İşçilik maliyetleri: Ücretlerin verimlilikten hızlı artması
- Vergi ve yönetilen fiyatlar: Dolaylı vergiler ve kamu tarafından belirlenen fiyatlardaki ayarlamalar
- Tedarik sorunları: Doğal afet, salgın ya da lojistik aksaklıkların arzı daraltması
Örnek
Varsayımsal bir ekmek fırınını düşün: Un, elektrik ve doğalgaz fiyatları artarsa, ekmeğe olan talep aynı kalsa bile fırın fiyatı yükseltmek zorunda kalabilir. Benzer bir maliyet artışı birçok sektörde aynı anda yaşanırsa genel fiyatlar yükselir.
Neden zordur?
Maliyet enflasyonu, üretimin azalması ile fiyatların artmasını aynı anda getirebilir; bu durum stagflasyon riskini artırır. Merkez bankası faiz artırarak talebi yavaşlatabilir, ancak bu adım maliyet şokunu doğrudan ortadan kaldırmaz ve büyümeyi daha da zayıflatabilir. Bu yüzden politika yapıcılar, şokun geçici mi kalıcı mı olduğunu ve beklentilere yayılıp yayılmadığını yakından izler.
Ayrıca maliyet artışlarının ücretlere, ücret artışlarının da yeniden fiyatlara yansıdığı "ücret-fiyat sarmalı" oluşabilir. Talep kaynaklı türle karşılaştırma için talep enflasyonu maddesine bakabilirsin.
Sıkça Sorulan Sorular
Döviz kurundaki artış enflasyonu nasıl etkiler?
İthal hammadde, enerji ve ara malların TL maliyetini artırır. Firmalar bu maliyeti fiyatlara yansıttıkça enflasyon yükselir; buna kur geçişkenliği denir.
Maliyet enflasyonu kalıcı olur mu?
Tek seferlik bir maliyet şoku genellikle geçici fiyat artışı yaratır. Ancak beklentiler bozulur ve ücret-fiyat sarmalı oluşursa enflasyon kalıcı hâle gelebilir.