Kuralcı Analitik Nedir?
İngilizce: Prescriptive Analytics
Yayın: · Son güncelleme:
Kuralcı Analitik Nedir? Kısaca
Kuralcı analitik (prescriptive analytics), tahmin modellerini optimizasyon, simülasyon ve iş kurallarıyla birleştirerek belirli bir hedefe ulaşmak için hangi aksiyonun alınması gerektiğini öneren ileri analiz türüdür.
Kuralcı analitik, analitik olgunluğun en üst basamağında yer alır ve "ne yapmalıyız?" sorusuna cevap arar. Yalnızca geleceği tahmin etmekle kalmaz, olası seçenekleri karşılaştırarak hedefe en uygun kararı önerir.
Kuralcı analitik nedir?
Analitiğin dört düzeyi şöyle sıralanır:
| Düzey | Soru |
|---|---|
| Tanımlayıcı | Ne oldu? |
| Tanısal | Neden oldu? |
| Tahmine dayalı | Ne olacak? |
| Kuralcı | Ne yapmalıyız? |
Kuralcı analitik, tahmin modellerinin çıktısını alır ve kısıtlar altında en iyi sonucu veren seçeneği arar. Bunun için matematiksel optimizasyon, simülasyon (örneğin Monte Carlo), karar kuralları ve bazen pekiştirmeli öğrenme kullanılır.
Örnek
Varsayımsal bir market zinciri düşün. Tahmin modeli, gelecek hafta her mağazada hangi üründen ne kadar satılacağını öngörür. Kuralcı analitik ise depo kapasitesi, kamyon sayısı ve raf ömrü gibi kısıtları hesaba katarak "hangi mağazaya hangi gün kaç koli gönderilmeli?" sorusuna öneri üretir.
Diğer kullanım alanları:
- Teslimat rotalarını planlamak
- Vardiya çizelgesi oluşturmak
- Üretim planlamasında makine kullanımını dengelemek
- Bakım zamanlarını kestirimci bakım tahminlerine göre belirlemek
Nelere dikkat etmeli?
Önerilerin kalitesi, tahminlerin doğruluğuna ve kısıtların doğru tanımlanmasına bağlıdır. Hedef yanlış seçilirse (ör. yalnız maliyeti düşürmek) sistem müşteri memnuniyetini göz ardı eden kararlar önerebilir. Bu yüzden kuralcı analitik genellikle karar vericinin yerine geçmez, ona destek olur. Kritik kararlarda öneriler insan denetiminden geçmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kuralcı analitik ile tahmine dayalı analitik farkı nedir?
Tahmine dayalı analitik ne olabileceğini söyler. Kuralcı analitik ise bu tahmini kullanarak hedefe ulaşmak için hangi seçeneğin en iyisi olduğunu önerir.
Kuralcı analitik kararları otomatik verir mi?
Bazı rutin ve düşük riskli işlerde, örneğin rota planlamada, öneriler otomatik uygulanabilir. Önemli ve kişileri etkileyen kararlarda ise genellikle insan onayıyla kullanılır.