Gaslighting Nedir?
Yayın: · Son güncelleme:
Gaslighting Nedir? Kısaca
Gaslighting, bir kişinin karşısındakini sistematik olarak yalanlayıp çarpıtarak onun kendi hafızasından, algısından ve aklından şüphe etmesine yol açan psikolojik manipülasyon biçimidir.
Gaslighting nedir?
Gaslighting, birinin sizin yaşadığınız gerçekliği inkâr ederek sizi kendinizden şüphe ettirmesidir. "Öyle bir şey hiç olmadı" ya da "Çok hassassın" gibi cümleler sürekli tekrarlanır. Zamanla kişi kendi hafızasına güvenmemeye başlar.
Bu davranış romantik ilişkilerde, ailede, iş yerinde ve hatta siyasette görülür. Tek bir anlaşmazlık değil, tekrar eden bir örüntüdür.
Terim nereden geliyor?
Terim, 1938 tarihli "Gas Light" adlı tiyatro oyunundan ve 1944'te çekilen filminden gelir. Hikâyede koca, evdeki gaz lambalarının ışığını kısar ve karısı bunu fark edince ona hayal gördüğünü söyler. Amaç, kadının aklını kaçırdığına inanmasını sağlamaktır.
Merriam-Webster sözlüğü "gaslighting" kelimesini 2022'nin yılın kelimesi seçti. Bu, kavramın günlük dile ne kadar yerleştiğini gösterdi.
Tipik işaretleri
Şu cümleler sık sık tekrarlanıyorsa dikkatli olun:
- "Bunu ben hiç söylemedim." (Söylediği hâlde)
- "Her şeyi abartıyorsun."
- "Herkes zaten sorunlu olduğunu söylüyor."
- "Yanlış hatırlıyorsun, hep böyle yapıyorsun."
Kişi sürekli özür dilediğini, kararlarını başkasına sormadan veremediğini fark ediyorsa bu da bir işarettir.
Kendinizi nasıl korursunuz?
Önemli konuşmaları ve olayları tarihleriyle not alın. Mesajları saklamak, hafızanızın doğruluğunu kontrol etmenizi sağlar. Güvendiğiniz bir arkadaş ya da aile üyesiyle yaşadıklarınızı konuşmak dış bir bakış sunar.
Durum ağırsa bir psikolog ya da danışmandan destek alın. Bu manipülasyonun sık eşlik ettiği bir davranış için love bombing maddesine bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Gaslighting ne demek, Türkçe karşılığı var mı?
Yerleşik bir Türkçe karşılığı yoktur; bazen "algı manipülasyonu" ya da "akıl karıştırma" diye açıklanır. Kelime adını 1938 tarihli bir tiyatro oyunundan alır.
Gaslighting ile normal tartışma arasındaki fark nedir?
Normal tartışmada iki taraf farklı hatırlayabilir ve bunu konuşur. Gaslighting'de ise bir taraf sürekli ve kasıtlı olarak diğerinin algısını geçersiz kılar ve onu kendinden şüphe ettirir.