İçeriğe geç
parazade
Sosyal Medya & İçerik Üreticiliği

Adil Kullanım Nedir?

İngilizce: Fair Use

Yayın: · Son güncelleme:

Adil Kullanım Nedir? Kısaca

Adil kullanım, İngilizce fair use karşılığıdır ve ABD telif hukukunda eleştiri, yorum, haber, eğitim ya da parodi gibi amaçlarla telifli bir eserin izinsiz ve sınırlı kullanımına imkân veren istisnadır.

Adil Kullanım nedir?
İçindekiler
  1. Adil kullanım nedir?
  2. YouTube'da nasıl işler?
  3. Türkiye'de geçerli mi?

Adil kullanım, telifli bir eserin belirli koşullarda sahibinden izin almadan kullanılabilmesini sağlayan hukuki istisnadır. Kavram ABD hukukundan gelir ve İngilizcede fair use olarak geçer. YouTube telif anlaşmazlıklarında sık anılır.

Adil kullanım nedir?

ABD telif kanunu, bir kullanımın adil olup olmadığını dört ölçüte göre değerlendirir:

  1. Kullanımın amacı ve niteliği: yorum, eleştiri ya da eğitim mi, yoksa doğrudan ticari kopya mı?
  2. Kullanılan eserin türü: haber gibi olgusal eserler mi, film gibi yaratıcı eserler mi?
  3. Alınan bölümün miktarı ve önemi
  4. Kullanımın eserin pazarına etkisi

Kararı mahkeme verir ve sonuç her vakada farklı olabilir. "Videonun sonuna fair use yazdım" demek tek başına koruma sağlamaz.

YouTube'da nasıl işler?

YouTube, telif şikâyetlerinde adil kullanımı otomatik olarak tanımaz. Sistem eşleşme bulduğunda hak talebi oluşturur, siz de itiraz ederken adil kullanımı gerekçe gösterebilirsiniz. Örneğin bir filmin 10 saniyelik sahnesini kurgu tekniğini anlatmak için kullanan bir eğitim videosu, filmin 20 dakikasını yorum katmadan yükleyen videodan çok daha güçlü bir konumdadır.

Konuyla ilgili riskler için telif hakkı ihtarı maddesine bakabilirsiniz.

Türkiye'de geçerli mi?

Türk hukukunda ABD tarzı genel bir adil kullanım ilkesi yoktur. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, alıntı serbestisi gibi daha dar ve tek tek sayılmış istisnalar tanır. Türkiye'deki bir uyuşmazlıkta hangi istisnanın uygulanacağını bir fikri mülkiyet avukatına danışmak gerekir. Güvenli yol, mümkün olduğunda izin almak ya da telifsiz müzik ve lisanslı görsel kullanmaktır.

Sıkça Sorulan Sorular

Videoya fair use yazmak telif şikâyetini önler mi?

Hayır, açıklamaya fair use yazmak hukuki koruma sağlamaz. Kullanımın adil olup olmadığı amaç, miktar ve pazar etkisi gibi ölçütlere göre değerlendirilir.

Adil kullanım nedir, eğitim videoları için geçerli mi?

Eğitim amacı adil kullanım lehine bir etkendir ama tek başına yeterli değildir. Alınan bölümün kısa olması ve esere yorum katılması da önemlidir.

İlgili terimler

Telif Hakkı İhtarı(Copyright Claim)Telif hakkı ihtarı, bir içerikte hak sahibinin izni olmadan müzik, video ya da görsel kullanıldığında hak sahibinin başvurusu veya otomatik eşleştirme sistemiyle içerik sahibine yapılan uyarı ve yaptırımdır.Telifsiz Müzik(Royalty-free Music)Telifsiz müzik, İngilizce royalty-free karşılığıdır ve her kullanımda ayrıca telif ücreti ödenmeden, lisans koşullarına uyularak kullanılabilen müziği anlatır. Eserin sahibi yoktur anlamına gelmez.Tepki Videosu(Reaction Video)Tepki videosu, bir içerik üreticinin başka bir video, film fragmanı, şarkı ya da olayı izlerken verdiği anlık tepkileri ve yorumları kaydettiği video türüdür. İngilizcede reaction video denir.İçerik Hırsızlığı(Content Theft)İçerik hırsızlığı, başkasına ait fotoğraf, video, metin ya da tasarımın izin alınmadan ve kaynak gösterilmeden paylaşılması veya kendi içeriği gibi sunulmasıdır. Telif hakkı ihlali sayılabilir.Fikri Mülkiyet(Intellectual Property)Fikri mülkiyet, insan zihninin ürettiği eserler, buluşlar, markalar ve tasarımlar üzerindeki haklardır. Türkiye'de genellikle fikir ve sanat eserleri üzerindeki telif hakları ile marka, patent ve tasarım gibi sınai mülkiyet hakları olarak iki gruba ayrılır.Hayalet Takipçi(Ghost Followers)Hayalet takipçi, bir hesabı takip ettiği hâlde gönderileri görmeyen, beğenmeyen ve yorum yapmayan pasif, terk edilmiş ya da sahte hesaplardır. Takipçi sayısını şişirir ama etkileşim oranını düşürür.