Ters Seçim Nedir?
İngilizce: Adverse Selection
Yayın: · Son güncelleme:
Ters Seçim Nedir? Kısaca
Ters seçim (adverse selection), sözleşme yapılmadan önce taraflardan birinin daha fazla bilgiye sahip olması nedeniyle, piyasada yüksek riskli ya da düşük kaliteli katılımcıların orantısız biçimde öne çıkmasıdır.
Ters seçim nedir?
Ters seçim, asimetrik bilgi nedeniyle bir anlaşma yapılmadan önce ortaya çıkan sorundur. Bilgisi az olan taraf, karşısındakinin gerçek risk düzeyini ayırt edemediği için herkese ortalama bir fiyat uygular. Bu fiyat düşük riskliler için pahalı, yüksek riskliler için ucuz kalır. Sonuçta düşük riskliler piyasadan çekilir, yüksek riskliler ise yoğunlaşır.
Nasıl çalışır?
Süreç genellikle şöyle işler:
- Satıcı ya da sigortacı, müşterilerin risk düzeyini tam bilemez.
- Ortalama riske göre fiyat belirler.
- Riski düşük olanlar fiyatı yüksek bulup vazgeçer.
- Kalan müşteri grubunun ortalama riski yükselir.
- Fiyat yeniden yükseltilir ve döngü devam eder.
Bu döngü ağır olursa piyasa küçülebilir ya da tamamen çökebilir.
Örnek
Varsayımsal bir örnek: Bir sigorta şirketi, sağlık geçmişini sormadan herkese aynı primle sağlık sigortası satsın. Kendini sağlıklı hisseden kişiler bu primi gereksiz bulup poliçe almazken, sağlık sorunu olanlar hemen başvurur. Şirketin ödediği tazminatlar beklenenden yüksek çıkar ve primleri artırmak zorunda kalır.
Kredi piyasasında da benzer bir durum vardır: Faiz çok yükseltildiğinde, geri ödeme ihtimali düşük ama yüksek faizi göze alan borçlular başvurularda ağırlık kazanabilir.
Nasıl önlenir?
- Tarama: Sağlık beyanı, kredi notu ve gelir belgesi istemek.
- Risk bazlı fiyatlama: Farklı riskteki gruplara farklı fiyat uygulamak.
- Bekleme süresi: Sigortada teminatın belli bir süre sonra başlaması.
- Zorunlu katılım: Herkesin sisteme dahil edilmesiyle risk havuzunun dengelenmesi.
Bu araçlar, bilgi açığını kapatarak piyasanın daha sağlıklı çalışmasını sağlar.
Sıkça Sorulan Sorular
Ters seçim ile ahlaki tehlike nasıl ayrılır?
Ters seçim anlaşmadan önceki bilgi eksikliğinden doğar ve yanlış müşterilerin seçilmesine yol açar. Ahlaki tehlike ise anlaşmadan sonra tarafın davranışını değiştirmesidir.
Ters seçim neden sigorta sektöründe çok konuşulur?
Sigortacı, başvuranların sağlık ve risk durumunu tam olarak bilemez. Riskli kişilerin daha fazla poliçe alması tazminatları artırır, bu yüzden sigortacılar beyan ve inceleme süreçleri uygular.