İçeriğe geç
parazade
Finans

Neoliberalizm Nedir?

İngilizce: Neoliberalism

Yayın: · Son güncelleme:

Neoliberalizm Nedir? Kısaca

Neoliberalizm, 1970'lerin sonundan itibaren yaygınlaşan ve serbest piyasaların, özelleştirmenin, deregülasyonun, serbest ticaretin ve sermaye hareketlerinin serbestleşmesinin öne çıkarıldığı ekonomi politikası yaklaşımıdır.

Neoliberalizm nedir?
İçindekiler
  1. Neoliberalizm nedir?
  2. Neoliberalizm ne demek, nerede uygulandı?
  3. Tartışmalar

Neoliberalizm, klasik liberal düşüncenin 20. yüzyılın ikinci yarısında yeniden yorumlanmış hâlidir. Devletin ekonomideki rolünü daraltmayı ve piyasa mekanizmasının alanını genişletmeyi hedefleyen politika setini anlatmak için kullanılır.

Neoliberalizm nedir?

1970'lerde birçok gelişmiş ülkede yüksek enflasyon ile durgunluğun bir arada görülmesi (stagflasyon), devlet müdahalesine dayalı politikalara güveni zayıflattı. Bunun ardından şu politikalar ön plana çıktı:

  • Özelleştirme: Kamu işletmelerinin özel sektöre devri
  • Deregülasyon: Piyasalar üzerindeki düzenlemelerin azaltılması
  • Serbest ticaret: Gümrük engellerinin düşürülmesi
  • Sermaye hareketlerinin serbestleşmesi: Yabancı yatırım ve döviz işlemlerinin önündeki kısıtların kaldırılması
  • Mali disiplin: Bütçe açıklarının ve kamu harcamalarının sınırlandırılması
  • Enflasyonla mücadeleye öncelik: Para politikasında fiyat istikrarının öne alınması

Neoliberalizm ne demek, nerede uygulandı?

Bu yaklaşım 1980'lerde İngiltere ve ABD'de belirgin biçimde uygulandı; ardından uluslararası kuruluşların önerdiği programlarla birçok gelişmekte olan ülkeye yayıldı. Türkiye'de de 1980 sonrası dışa açılma, ihracata dayalı büyüme ve özelleştirme politikaları sıklıkla bu çerçevede değerlendirilir.

Tartışmalar

Savunucular bu politikaların enflasyonu düşürmeye, verimliliği artırmaya ve küresel ticareti genişletmeye katkı sağladığını öne sürer. Eleştirmenler ise gelir eşitsizliğinin artması, kamu hizmetlerinin zayıflaması ve sermaye hareketlerinin serbestleşmesiyle finansal krizlerin sıklaşması gibi sonuçlara dikkat çeker.

"Neoliberalizm" terimi akademik bir kavram olmanın yanında siyasi tartışmalarda eleştirel bir etiket olarak da kullanılır; bu yüzden anlamı bağlama göre değişebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Neoliberalizm ne demek, kısaca?

Neoliberalizm, devletin ekonomideki rolünü azaltıp piyasaya daha fazla alan bırakmayı savunan politika yaklaşımıdır. Özelleştirme, serbest ticaret ve deregülasyon başlıca araçlarıdır.

Neoliberalizm ile Keynesyen ekonomi arasındaki fark nedir?

Keynesyen yaklaşım, durgunluk dönemlerinde devletin harcama ve talep yönetimiyle ekonomiye müdahale etmesini savunur. Neoliberalizm ise piyasaların kendi işleyişine daha fazla güvenir ve müdahaleyi sınırlamak ister.

İlgili terimler

Liberalizm(Liberalism)Liberalizm, bireysel özgürlüğü, hukukun üstünlüğünü ve özel mülkiyeti temel alan siyasi ve ekonomik düşünce akımıdır. Ekonomik liberalizm, serbest piyasayı, serbest ticareti ve devletin ekonomiye müdahalesinin sınırlı tutulmasını savunur.Keynesyen Ekonomi(Keynesian Economics)Keynesyen ekonomi, John Maynard Keynes'in fikirlerine dayanan ve ekonomik dalgalanmaların temel nedeninin toplam talepteki değişimler olduğunu savunan yaklaşımdır. Durgunluk dönemlerinde devletin harcama ve vergi politikalarıyla talebi desteklemesini önerir.Özelleştirme(Privatization)Özelleştirme, devletin sahip olduğu şirket, tesis ya da hizmetlerin mülkiyetini veya işletme hakkını kısmen ya da tamamen özel sektöre devretmesidir. Amaç genellikle verimliliği artırmak ve kamu gelirini desteklemektir.Küreselleşme(Globalization)Küreselleşme, ülkeler arasındaki mal, hizmet, sermaye, teknoloji, bilgi ve insan akışlarının artması sonucu dünya ekonomilerinin ve toplumlarının birbirine giderek daha bağımlı hâle gelmesi sürecidir.Enflasyon(Inflation)Enflasyon, mal ve hizmet fiyatlarının genel düzeyinin belirli bir dönem boyunca sürekli artmasıdır. Enflasyon yükseldikçe aynı parayla daha az şey alınır; yani paranın satın alma gücü düşer.Stagflasyon(Stagflation)Stagflasyon, ekonomik büyümenin durduğu ya da çok yavaşladığı, işsizliğin arttığı bir dönemde yüksek enflasyonun da aynı anda yaşanmasıdır. Kelime, durgunluk (stagnation) ve enflasyon sözcüklerinin birleşimidir.Finansal Kriz(Financial Crisis)Finansal kriz, varlık fiyatlarında sert düşüşler, banka ve finans kuruluşlarında ödeme güçlükleri, kredi akışının durması veya para biriminin hızla değer kaybetmesi gibi gelişmelerle finansal sistemin işleyişinin ciddi biçimde bozulmasıdır.